„Czyn-iąc piękno. Działalność częstochowskiej Fabryki Wyrobów Ceramicznych «Czyn»”

CZYN-IĄC PIĘKNO. DZIAŁALNOŚĆ CZĘSTOCHOWSKIEJ FABRYKI WYROBÓW CERAMICZNYCH „CZYN”

W ramach cyklu spotkań i wykładów: „Przeciw banałowi i tandecie. Zapomniane dziedzictwo fabryki Czyn” towarzyszących wystawie „Czyn-iąc piękno. Działalność częstochowskiej Fabryki Wyrobów Ceramicznych «Czyn»” 1 lipca 2022 r. o godz. 18.00 w Galerii Dobrej Sztuki Muzeum Częstochowskiego odbędzie się prelekcja dr Katarzyny Sucharkiewicz „Odrzucić kicz i tandetę – w stronę artystycznych dewocjonaliów”.

Tym razem skoncentrujemy się na zagadnieniach związanych z technologią produkcji pamiątek religijnych. Kuratorka wystawy, Katarzyna Sucharkiewicz, opowie o tradycyjnych metodach wytwarzania gipsowych dewocjonaliów, charakteryzując poszczególne etapy pracy, m.in. opracowanie wzoru, przygotowanie modelu i formy, wykonanie odlewu, suszenie, gruntowanie, retuszowanie. Przybliży metody zdobienia figur i płaskorzeźb, takie jak patynowanie i polichromowanie.
Główną osią rozważań będzie fabryka „Czyn”. Odpowiemy na pytania, jak pracowano w zakładzie przy ulicy Rocha 38, kto był odpowiedzialny za opracowywanie wzorów, kto nadzorował proces technologiczny i jaką rolę odgrywali Wanda Sznajderówna i Władysław Czakiert.
Należy podkreślić, że masową produkcję fabryki „Czyn” charakteryzowała inwencja w zakresie form i dekoracji. Dany model często występował w kilku rozmiarach i w różnych wersjach kolorystycznych. Produkty w większości przypadków wyróżniały się zadowalającym poziomem wykonania, dużym smakiem artystycznym i umiarem stylizacji. W „Czynie” dążono do doskonałości formalnej i technologicznej. Eksperymentowano z materiałami, wykorzystując oprócz gipsu także porcelanę i glinę. Prowadzono doświadczenia z nowymi sposobami polichromowania wyrobów.
W wytwórni Ostaszewskich pracowano w grupie, gotowy wyrób był nierzadko efektem działań podejmowanych przez kilka osób z zespołu „Czynu”, a wpływ na jego ostateczny wygląd miał zarówno artysta, który go zaprojektował, jak i majster produkcji. Większość spraw organizacyjnych i działań artystycznych była omawiana w szerokim gronie pracowniczym.
Jednym z ważnych wątków poruszanych podczas wykładu będzie również kwestia zmian, postępu technologicznego w produkcji dewocjonaliów obserwowanego na przestrzeni ostatnich lat.
Wykład uzupełni prezentacja ręcznie wykonywanych form i modeli figur religijnych produkowanych w częstochowskich warsztatach od końca XIX w. po czasy współczesne.
Na spotkanie zapraszamy także osoby z dysfunkcją wzroku. Uczestnicy będą mogli bowiem m.in. dotknąć gipsowych wzorów, narzędzi, form do odlewu.

O tym wszystkim szczegółowo opowiemy już 1 lipca podczas spotkania, które rozpocznie się o godz. 18.00 w Galerii Dobrej Sztuki przy al. NMP 47, gdzie prezentowana jest wystawa poświęcona fabryce „Czyn”.

Projekt został dofinansowany ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (obecnie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego) z Funduszu Promocji Kultury oraz Gminy Miasta Częstochowy.

1 lipca 2022 r. do Galerii Dobrej Sztuki obowiązują bilety wstępu w cenie 1 zł.

/oprac. Katarzyna Sucharkiewicz/

***

Częstochowski rynek dewocjonaliów w latach PRL-u

W ramach cyklu spotkań i wykładów: „Przeciw banałowi i tandecie. Zapomniane dziedzictwo fabryki Czyn” towarzyszących wystawie „Czyn-iąc piękno. Działalność częstochowskiej Fabryki Wyrobów Ceramicznych «Czyn»” 7 czerwca 2022 r o godz. 18.00 w Galerii Dobrej Sztuki Muzeum Częstochowskiego odbędzie się prelekcja dr Katarzyny Sucharkiewicz „Częstochowski rynek dewocjonaliów w latach PRL-u”.

Tematyka prelekcji ogniskować się będzie wokół zagadnienia częstochowskiego rynku dewocjonaliów w latach PRL-u.

Poszukamy odpowiedzi na pytanie, jak funkcjonowała ta branża w trudnych latach powojennych i jaką szansę rozwoju miała wówczas fabryka „Czyn”, prywatna wytwórnia zajmująca się produkcją artystycznych pamiątek religijnych.

W 2. połowie l. 40. XX w., w momencie gdy zespół artystów „Czynu” wkraczał na ten rynek, Częstochowa przyciągała setki tysięcy pątników i była ważnym krajowym ośrodkiem wytwórczości artykułów religijnych.

Tuż po wojnie w Częstochowie branżę dewocjonaliów reprezentowały liczne prywatne wytwórnie działające głównie w okolicach klasztoru. Powstawały w nich różańce, krzyże, medaliki, przybory kościelne, obrazy, figury. Dewocjonalia produkowano również w wielu domach przy ulicy św. Rocha, gdzie miał siedzibę „Czyn”. W jednym z numerów „Życia Częstochowy” z 1947 r. podano, że w mieście działało 45 prywatnych przedsiębiorstw produkujących dewocjonalia.

Wraz z upływem lat sytuacja producentów pamiątek religijnych stawała się coraz trudniejsza. Wytwórczość dewocjonaliów została już pod koniec l. 40. XX w. znacznie ograniczona, a uzyskanie zgody na wyrób „dewocji” było praktycznie niemożliwe. Dewocjonaliści byli w Częstochowie mocno prześladowani, kontrolowani, a nawet osadzani w aresztach. W okresie PRL-u nie zaprzestano produkcji przedmiotów religijnych, ale wytwarzano je w konspiracji, w piwnicach, budynkach gospodarczych, na strychach. Prywatne zakłady zamykano. Branżę zmonopolizowały przedsiębiorstwa państwowe: „Veritas” i „Ars Christana”. Nie pozwalano na czysto sakralne sprofilowanie produkcji, dopuszczając jedynie 30% dewocjonaliów, przy 70% tzw. fantazji (ozdobnych figurek, wazoników, tancerek). Fabrykę „Czyn” przejęły w 1953 r. Częstochowskie Zakłady Przemysłu Terenowego nr 4. Jej zamknięcie było przejawem PRL-owskiej rzeczywistości i trudnych uwarunkowań gospodarczo-politycznych, następstwem zjawiska doktrynalnej likwidacji prywatnej przedsiębiorczości w Polsce w 2. połowie l. 40. i na początku l. 50. XX w.

Prelegentka przywoła relacje właścicieli częstochowskich zakładów produkujących dewocjonalia, artystów i wytwórców związanych z tą branżą.

Zachęcamy do uczestnictwa w wydarzeniu, podzieleniu się wspomnieniami i spostrzeżeniami na temat poruszanej problematyki.

Katarzyna Sucharkiewicz

Wystawa „Czyn-iac piękno. Działalność częstochowskiej Fabryki Wyrobów Ceramicznych «Czyn»” powstała w ramach dwuletniego zadania dofinansowanego ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu pochodzących z Funduszu Promocji Kultury oraz Gminy Miasta Częstochowy

Wejście na prelekcję w ramach promocyjnego wstępu do Galerii Dobrej Sztuki w cenie 1 zł

Więcej informacji: www.muzeumczestochowa.pl

Zofia Rydet, Częstochowa, fotografia z serii “Dokumentacje 1950-1978”,   fot. ze zbiorów Fundacji im. Zofii Rydet w Krakowie

Film „Fabryka «Czyn» w Częstochowie Historia zapomniana” został zrealizowany w ramach projektu „Czyn-iąc piękno. Działalność częstochowskiej Fabryki Wyrobów Ceramicznych «Czyn»” dofinansowanego ze środków MKDNiS pochodzących z Funduszu Promocji Kultury oraz Gminy Miasta Częstochowy.


Wydarzenie realizowane w ramach projektu przybliżającego dzieje zapomnianej częstochowskiej wytwórni dewocjonaliów z lat 1945-1953, której celem było unowocześnienie i podniesienie walorów artystycznych pamiątek religijnych.

Od 23 kwietnia do 16 września 2022 roku w Galerii Dobrej Sztuki przy alei NMP 47 można zwiedzać wystawę Czyn-iąc piękno. Działalność częstochowskiej Fabryki Wyrobów Ceramicznych „Czyn”, zorganizowaną w ramach zadania realizowanego w ministerialnym programie Wspieranie działań muzealnych. Ekspozycja oraz towarzyszący jej katalog, o tym samym tytule, zostały dofinansowane ze środków Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (obecnie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego) z Funduszu Promocji Kultury oraz Gminy Miasta Częstochowy.

***

Fabryka Wyrobów Ceramicznych „Czyn” funkcjonowała w Częstochowie od listopada 1945 roku i zajmowała się tworzeniem nowoczesnych przedmiotów kultu religijnego. Przez prawie osiem lat działalności pracujący tam wykształceni plastycy, m.in. Wanda Szrajberówna, Zofia Trzcińska-Kamińska, siostra Aniela Józefowicz czy znana częstochowska rodzina Pospieszalskich – Donata i Stanisław, opracowali wiele nowych wzorów figur i płaskorzeźb religijnych oraz uszlachetnili dawne modele. Wszystko było wykonywanie ręcznie, z dbałością o jakość. Zakład został zamknięty w 1953 roku z powodów polityczno-gospodarczych.
W zbiorach rodziny Ostaszewskich, właścicieli Fabryki Wyrobów Ceramicznych „Czyn”, zachowały się oryginalny cennik i katalog wyrobów zawierający ich zdjęcia, pokazywane na wystawie. Wytwórnia nie posiadała firmowego sklepiku, ale ich wyroby można było kupić w kilku miejscach w Częstochowie, a także w Poznaniu, Opolu, Katowicach i Krakowie. W celu pozyskania większej liczby nabywców, produkty prezentowano na licznych wystawach i targach krajowych (w Warszawie, Poznaniu, Gdyni oraz w Częstochowie), a także zagranicznych (w Szwecji, Kanadzie, Brazylii, Francji i Stanach Zjednoczonych).
Wystawa ma na celu przybliżenie działalności zapomnianej wytwórni artystycznej, sylwetek jej założycieli i twórców, a także wpływu, jaki wywarła na lokalne środowisko artystyczne, co dotychczas nigdy nie zostało przebadane.
Historia „Czynu” przedstawiona została na tle przemian zachodzących w sztuce polskiej, a zwłaszcza w środowisku twórczym Częstochowy po roku 1945. Tak szeroki historyczny i kulturowy kontekst pozwala na przyjrzenie się częstochowskiemu środowisku artystycznemu lat powojennych (powstającym związkom i organizacjom skupiającym lokalnych twórców, edukacji artystycznej, wystawiennictwu) oraz umożliwia zinterpretowanie sposobu funkcjonowania wytwórczości dewocyjnej w czasach PRL-u niejako przez pryzmat działalności „Czynu”. Na wystawie prezentowane są liczne eksponaty ze zbiorów muzealnych, archiwalnych i z kolekcji prywatnych, w tym potomków kierownictwa i artystów „Czynu”, łącznie ponad 120 obiektów.

Prace „Czynu” znajdują się w posiadaniu częstochowskiego muzeum od lat 70. XX w. W ostatnim czasie do kolekcji zostało zakupionych kilkanaście wyrobów „Czynu”: figurki, płaskorzeźby i obrazki na szkle. Kilka prac wytwórni pozyskano również w formie darowizny. Niektóre z nich zostały poddane zabiegom renowacyjnym, mającym na celu przywrócenie obiektom walorów ekspozycyjnych. Na wystawie nie brakuje zdjęć archiwalnych, szkiców, projektów i dokumentów. Prezentujemy również, zrealizowany w ramach projektu, film przybliżający dzieje „Czynu” oraz historię częstochowskiego rynku dewocjonaliów. Materiał ma charakter wspomnieniowy, znalazł się w nim m.in. zapis rozmowy z panią Agatą Ostaszewską – córką Kazimiery i Stanisława Ostaszewskich, kierujących fabryką.
Wystawę dostosowano do potrzeb osób niedowidzących dzięki folderowi wydanemu w alfabecie Braille’a. Ekspozycji towarzyszy bogato ilustrowany katalog, podsumowujący projekt badawczy i omawiający poszczególne aspekty aktywności wytwórni „Czyn” w obszarach edukacji, wystawiennictwa i popularyzacji dewocjonaliów artystycznych, zawierający wykaz prezentowanych wyrobów.

W ramach wydarzenia przeprowadzane są działania edukacyjno-popularyzatorskie, takie jak: oprowadzania kuratorskie po ekspozycji, cykl spotkań i prelekcji pod wspólnym tytułem “Przeciw banałowi i tandecie. Zapomniane dziedzictwo fabryki Czyn” oraz edukacyjne zajęcia dla dzieci z warsztatami plastycznymi. /dr Katarzyna Sucharkiewicz/

(23.04.2022 – 16.09.2022, kuratorka wystawy: dr Katarzyna Sucharkiewicz)

***

Wydarzenia realizowane w ramach projektu przybliżającego dzieje zapomnianej częstochowskiej wytwórni dewocjonaliów z lat 1945-1953, której celem było unowocześnienie i podniesienie walorów artystycznych pamiątek religijnych…

23 kwietnia 2022: wernisaż wystawy /godz. 17.00, Ratusz/

6 maja 2022: promocja katalogu wystawy /godz. 18.00, Ratusz/

21 maja 2022: oprowadzanie kuratorskie w trakcie Nocy Muzeów /godz. 19.00, Galeria Dobrej Sztuki/

Cykl spotkań i wykładów: Przeciw banałowi i tandecie. Zapomniane dziedzictwo fabryki Czyn /godz. 18.00, Galeria Dobrej Sztuki/:

7 czerwca 2022: Częstochowski rynek dewocjonaliów w latach PRL-u

1 lipca 2022: Odrzucić kicz i tandetę – w stronę artystycznych dewocjonaliów

2 września 2022: Artyści Czynu – zapomniani reformatorzy

7 lipca / 11 sierpnia 2022: zajęcia edukacyjne z warsztatami plastycznymi dla dzieci / godz. 12.00, Galeria Dobrej Sztuki/

16 września 2022: finisaż wystawy /godz. 18.00, Galeria Dobrej Sztuki/

***

6 maja 2022 r. o godz. 18.00 serdecznie zapraszamy do Ratusza na promocję katalogu wystawy

„Czyn-iąc piękno. Działalność częstochowskiej Fabryki Wyrobów Ceramicznych «Czyn»”.

Kuratorką ekspozycji, autorką scenariusza, koncepcji katalogu, tekstów i not katalogowych jest Katarzyna Sucharkiewicz.

Projekt katalogu: Łukasz Kasperczyk, fotografie w części katalogowej publikacji: Jacenty Dędek. 

Spotkanie poprowadzi Tadeusz Piersiak.

 

RELACJE

Zdjęcia z wernisażu (23.04.2022 r.)

Zdjęcia z promocji katalogu (06.05.2022 r.)

***

Katalog wystawy „Czyn-iąc piękno. Działalność częstochowskiej Fabryki Wyrobów Ceramicznych «Czyn»” – PDF

***

Miło nam powiadomić Państwa, że informacje o realizowanym przez nas projekcie „Czyn-iąc piękno” znalazły się m.in. w „Gazecie Wyborczej” („Tygodnik Częstochowa” 14.05.2021), Tygodniku Katolickim „Niedziela” (nr 18, 02.05.2021), „Gazecie Częstochowskiej” (nr 15, 15.04.2021). O przygotowywanej wystawie pisały także portale internetowe. Projekt został przedstawiony ponadto w Radiu „Fiat” i Telewizji „Orion”.
Dziękujemy za zainteresowanie i zachęcamy do zapoznania się z treścią artykułów i audycji!

CZESTOCHOWSKIE24:
https://czestochowskie24.pl/inf/czyniac-piekno-zapomniane-czestochowskie-rzezby/

FIAT.FM:
https://fiat.fm/info/czyniac-piekno-zapomniane-czestochowskie-rzezby/

TV ORION:

https://tiny.pl/9sxp3


W ramach programu „Wspieranie działań muzealnych” Muzeum Częstochowskie otrzymało dofinansowanie z Ministerstwa Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu na realizację projektu „Czyn-iąc piękno. Działalność częstochowskiej Fabryki Wyrobów Ceramicznych «Czyn»”.

W trakcie dwuletniego zadania zorganizowana zostanie wystawa czasowa prezentująca dzieje zapomnianej wytwórni, która w l. 1945–1953 podjęła nowatorską pracę nad podniesieniem poziomu estetycznego dewocjonaliów.
Była to placówka artystyczna o prekursorskim charakterze, z którą współpracowali wykształceni plastycy, m.in. Wanda Szrajberówna, Zofia Trzcińska-Kamińska, Zofia Baudouin de Courtenay, s. Aniela Józefowicz, Donata i Stanisław Pospieszalscy. Zakład wyróżniał się spośród innych podjasnogórskich zakładów produkujących dewocjonalia wyrobem ręcznym i dbałością o jakość produktów. Przez kilka lat działalności w fabryce opracowano kilkadziesiąt nowych wzorów figur i płaskorzeźb religijnych oraz uszlachetniono dziesiątki dawnych modeli.
Historia i wytwórczość „Czynu” przedstawiona zostanie na tle przemian zachodzących w sztuce polskiej, a zwłaszcza w środowisku twórczym Częstochowy po roku 1945. Tak szerokie historyczne i kulturowe ujęcie pozwoli na prezentację krajobrazu artystycznego i intelektualnego miasta w okresie powojennym. Omówione zostaną m.in. początki szkolnictwa artystycznego, działalność salonów sztuki, a także pierwsze wystawy twórczości plastycznej.
W zakresie realizowanego zadania wydany zostanie katalog do wystawy szeroko omawiający poszczególne aspekty aktywności wytwórni „Czyn” w obszarach edukacji, wystawiennictwa i popularyzacji dewocjonaliów artystycznych, stanowiąc tym samym rozbudowany komentarz dla zwiedzających.
Temat częstochowskiej wytwórczości dewocyjnej w XX w., a zwłaszcza po 1945 r., do tej pory pozostał niezbadany. Zagadnienie analizowane jest bardzo syntetycznie lub też naświetlany jest jedynie jeden wybrany jego aspekt, a sama historia i spuścizna „Czynu” przedstawiane marginalnie. Epizodycznie traktowane jest także zjawisko obserwowanej od lat banalizacji i wulgaryzacji szaty estetycznej rodzimych wyrobów pamiątkarstwa religijnego. Dostrzegając brak głębszej refleksji naukowej nad przyczynami zaistniałej sytuacji, Muzeum Częstochowskie podjęło się organizacji wystawy skupiającej uwagę i stawiającej pytania o ewolucję oraz mechanizmy, które doprowadziły do niejasnego statusu XX-wiecznych dewocjonaliów i wiązania ich coraz częściej z pejoratywnymi kategoriami „sacrobiznesu” i kiczu.

Katarzyna Sucharkiewicz
koordynatorka projektu

Fotografie przedstawiające obiekty powstałe w częstochowskiej Fabryce Wyrobów Ceramicznych „Czyn”:

Zofia Trzcińska-Kamińska, Matka Boska z Dzieciątkiem, ok. 1946–1949, gips patynowany, wł. rodziny Ostaszewskich

Zofia Trzcińska-Kamińska, Matka Boska z Dzieciątkiem, ok. 1946–1949, gips patynowany, wł. rodziny Ostaszewskich

Matka Boska Skępska, ok. 1945–1946, gips polichromowany, wł. rodziny Ostaszewskich

Matka Boska Skępska, ok. 1945–1946, gips polichromowany, wł. rodziny Ostaszewskich


Projekt  dwuletni „Czyn-iąc piękno. Działalność częstochowskiej Fabryki Wyrobów Ceramicznych «Czyn»” otrzymał dotację w ramach priorytetu „Wspieranie działań muzealnych”.
Wysokość ministerialnego dofinansowania – 69 000 zł, całkowita wartość projektu – 91 200 zł.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury Dziedzictwa Narodowego i Sportu pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego oraz Gminy Miasta Częstochowy.


Opis zadania:

Zadanie „Czyn-iąc piękno. Działalność częstochowskiej Fabryki Wyrobów Ceramicznych «Czyn»” obejmuje organizację wystawy czasowej prezentującej dzieje zapomnianej wytwórni, która w latach 1945–1953 podjęła nowatorską pracę nad podniesieniem poziomu estetycznego dewocjonaliów. Była to placówka artystyczna o prekursorskim charakterze, z którą współpracowali wykształceni plastycy. Zakład wyróżniał się spośród innych podjasnogórskich pracowni produkujących dewocjonalia wyrobem ręcznym i dbałością o jakość estetyczną produktów. W fabryce opracowano kilkadziesiąt nowych wzorów figur i płaskorzeźb religijnych oraz uszlachetniono dziesiątki dawnych modeli.
Historia i wytwórczość „Czynu” przedstawiona zostanie w szerokim historycznym i kulturowym kontekście oraz na tle przemian zachodzących w sztuce polskiej, a zwłaszcza w środowisku twórczym Częstochowy po roku 1945.

W zakresie realizowanego zadania wydany zostanie katalog do wystawy szeroko omawiający poszczególne aspekty aktywności wytwórni „Czyn” w obszarach edukacji, wystawiennictwa i popularyzacji dewocjonaliów artystycznych.

 

Comments are closed.

Muzeum

Muzeum

Muzeum Częstochowskie jest najstarszą instytucją kultury regionu częstochowskiego. Odgrywa istotną rolę w jego życiu społecznym i kulturalnym, wpływa znacząco na tradycję i historię.

Kontakt

Kontakt

Muzeum Częstochowskie
Aleja NMP  47
42-217  Częstochowa
tel. 34 360 56 31
muzeum@muzeumczestochowa.pl