Częstochowa Stara / Nowa. 200 lat połączenia

Do początku lat dwudziestych XIX w. funkcjonowały obok siebie Stara Częstochowa oraz Nowa Częstochowa z Jasną Górą. W 1823 r. inżynier wojewódzki Jan Bernhard opracował plan urbanistyczny zakładający zespolenie obu miast. Głównym elementem projektu było wytyczenie dzisiejszej Alei Najświętszej Maryi Panny, która połączyła oba ośrodki i stworzyła nowy układ przestrzenny miejscowości. Powstały wówczas liczne parcele przeznaczone pod zabudowę mieszkalną oraz nowe place publiczne: Plac Podjasnogórski, Plac Św. Jakuba (obecnie Plac Władysława Biegańskiego) i Nowy Rynek (dzisiejszy Plac Ignacego Daszyńskiego).

Oficjalne zatwierdzenie połączenia nastąpiło 19 sierpnia 1826 r. decyzją Rady Administracyjnej Królestwa Polskiego. Częstochowa otrzymała wówczas prawa przysługujące miastom wojewódzkim. W kolejnych latach realizowano plany rozbudowy. W 1827 r. uruchomiono pierwsze oświetlenie uliczne. Wzniesiono również najważniejsze budynki użyteczności publicznej, w tym Ratusz, w którym dziś Muzeum Częstochowskie pokazuje wystawy.

Na ekspozycji Częstochowa Stara / Nowa. 200 lat połączenia prezentowane są oryginalne plany miasta Częstochowy znajdujące się w zbiorach Działu Historii i Biblioteki Muzeum Częstochowskiego, datowane od 1819 r. po okres PRL, w tym po raz pierwszy dwa plany poddane niedawnej konserwacji: Plan Sytuacyjny Miasta Nowej Częstochowy wraz z przedmieściem Św. Barbary (1823) i Plan Geometryczny Gruntów Folwarku Wójtostwa Częstochowskiego (1827). Eksponowane plany pokazują zmiany urbanistyczne miasta od XIX w. do czasów współczesnych. Obok nich znajdują się wybrane archiwalia pochodzące z Archiwum Państwowego w Częstochowie, Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie oraz Archiwum Państwowego w Łodzi, związane z połączeniem i rozbudową miasta, w tym budową Ratusza. Wystawę wzbogacają również fragmenty XIX-wiecznych przewodników opisujących miasto i jego mieszkańców.

/Ratusz, 19 sierpnia – 18 października 2026. Kuratorka wystawy: Małgorzata Szczęsna/